Versterken professionele zeggenschap

Landelijke afspraken

Het versterken van professionele zeggenschap heeft een duidelijk verband met het Aanvullend Zorg‑ en Welzijnsakkoord (AZWA). Daarin staat: Het borgen van autonomie, zeggenschap en verpleegkundig leiderschap zijn belangrijke factoren om mee aan de slag te gaan. Alleen dan kunnen we voldoende mensen blijven boeien, binden en behouden. 

Het vergroten van vakmanschap, werkplezier en betrokkenheid van zorgprofessionals draagt bij aan het verminderen van arbeidsmarkttekorten en aan het toegankelijk houden van zorg. Professionele zeggenschap ondersteunt deze ambitie door professionals structureel te betrekken bij keuzes die hun werk en de organisatie van zorg raken.

Strategie

De NVZ draagt bij aan het versterken van professionele zeggenschap. Tot en met 2026 loopt dit via het Landelijk Actieplan Zeggenschap (LAZ). Dit gezamenlijke actieplan biedt zorgorganisaties praktische handvatten om zeggenschap vorm te geven op individueel, team‑ en organisatieniveau. 

In de periode 2022-2026 is met LAZ een stevige beweging ontstaan, onder meer door kennisdeling, leren van elkaar en het ontwikkelen van strategische plannen voor zeggenschap. De NVZ verbindt dit thema aan breder werkgeverschap, vakmanschap en duurzame inzetbaarheid van zorgprofessionals. 

Ook na de looptijd van het LAZ zien we zeggenschap als een middel om kwaliteit van zorg, professionaliteit en organisatiekracht te versterken. We zetten ons ervoor in om zeggenschap duurzaam te verankeren, met structurele inbedding in governance, leiderschap, jaarplannen en HR- en kwaliteitsbeleid. Dit sluit aan bij de AZWA‑afspraak over een gezamenlijke lerende cultuur. 

In deze beweging draagt ieder op z’n eigen manier bij:

• Bestuurders creëren ruimte voor professionele invloed en sturen met HR op gedeelde besluitvorming.
• Branche- en beroepsverenigingen zoals de NVZ bieden richting, inspiratie en ondersteuning. 

Hiermee streven we samen na dat zeggenschap een blijvende waarde is voor kwaliteit, vakmanschap en werkplezier.

Partijen aan de LAZ‑tafel hebben afgesproken om tot en met 2028 vier keer per jaar af te stemmen over lopende thema’s rond zeggenschap.

Standpunten

In de Strategische visie NVZ 2030 benadrukt de NVZ het belang van ruimte voor professionals om hun vak met vertrouwen uit te oefenen, samen koers te bepalen en met plezier en trots te werken aan passende zorg.

Voor de NVZ is zeggenschap geen doel op zich, maar een essentieel middel om de ziekenhuiszorg toekomstbestendig te maken, de kwaliteit te versterken en professionals duurzaam te ondersteunen in hun vakmanschap. Bestuurders binnen van de NVZ-lidinstellingen spelen hierin een sleutelrol. Zij creëren ruimte en werken samen met HR aan een cultuur waarin professionals daadwerkelijk invloed ervaren. Als NVZ inspireren en ondersteunen we onze leden hierbij.

Samenwerking

De NVZ werkt aan het versterken van professionele zeggenschap samen met andere werkgevers‑ en beroepsorganisaties, waaronder de brancheorganisaties zorg (BoZ): UMCNL, ActiZ, de Nederlandse GGZ en VGN. In 2023 zijn Sociaal Werk Nederland en Jeugdzorg Nederland ook aangesloten. 

Resultaten en mijlpalen

Op hoofdlijnen heeft het LAZ in ziekenhuizen en revalidatiecentra gezorgd voor:

• brede deelname en opschaling
• formele en zichtbare zeggenschapsstructuren
• invoering van shared governance
• meetbare verbetering in werkplezier en behoud
• inhoudelijke invloed op zorgbeleid en kwaliteit
• beweging van projectmatig naar structureel
• blijvende borging via wet en monitoring

Feiten en cijfers

Uit de Landelijke Monitor Zeggenschap 2024/2025, waaraan ruim 22.000 zorgprofessionals deelnamen, blijkt dat professionele zeggenschap direct samenhangt met behoud van medewerkers: de gemiddelde vertrekintentie daalde van 22,1% in 2023 naar 18,9% in 2025 (‑3,2 procentpunt), een daling die onderzoekers expliciet koppelen aan toegenomen zeggenschap op de werkvloer. 

In organisaties met een vorm van shared governance (inmiddels 70% van de deelnemende organisaties, tegenover 64% in 2023) ervaren professionals meer invloed, meer werktevredenheid en een duidelijk lagere vertrekintentie. 

Praktijkdata laten zien hoe groot het effect kan zijn: in organisaties die langdurig inzetten op zeggenschap, zoals ziekenhuizen met sterke verpleegkundige staforganen, daalde de vertrekintentie lokaal zelfs met circa 60% (bijvoorbeeld van 18,3% naar 7,9%). 

Tegelijkertijd geeft ongeveer 50% van de professionals aan nog méér zeggenschap te willen, wat onderstreept dat verdere versterking noodzakelijk blijft. 

De kernboodschap van de monitor is daarmee duidelijk: professionele zeggenschap is een aantoonbaar effectieve hefboom voor werkplezier, binding en het duurzaam behoud van zorgprofessionals.

Publicaties

Met deze Monitor Zeggenschap wordt vanaf 2023 5 jaar lang gevolgd hoe professionele zeggenschap formeel is ingericht en hoe zorgprofessionals in de zorg zeggenschap ervaren. De uitkomsten staan op Monitor Zeggenschap - Accuralis. 

De laatste meting start in september 2026 en wordt in oktober 2026 afgerond.

Tools

Binnen het Landelijk Actieplan Zeggenschap zijn verschillende leermiddelen en praktische tools ontwikkeld, zoals stappenplannen en kennisdocumenten. Zorgorganisaties kunnen deze gebruiken bij het versterken van professionele zeggenschap. De tools zijn te vinden op Aan de slag met zeggenschap - Landelijk Actieplan Zeggenschap.

Agenda

8 juni 2026: congres Zeggenschap in Zorg en Sociaal Domein Congres 'Zeggenschap in zorg en sociaal domein' - Landelijk Actieplan Zeggenschap.

Kennisnet

Leden kunnen elkaar ontmoeten op het NVZ Kennisnet (na inlog) en op fysieke bijeenkomsten. De groepen op Kennisnet zijn het vertrekpunt voor het ontwikkelen, delen en aankondigen van bijeenkomsten, handreikingen en andere ondersteunende middelen, met als doel concrete toepassing in de praktijk. 

• Kennisgroep Arbeid