“Wees ‘afrekenbaar’ op het halen van groene doelen”

Het motto van de bic is: Groen, ga het doen! Marc, wat betekent dit motto in jouw werk als bestuurder van het St. Antonius Ziekenhuis?

“Verduurzaming zit voor mij in drie bestuurlijke kernwoorden. Het eerste is ‘verankering’. Als je duurzaamheid als apart onderwerp organiseert, maak je het kwetsbaar. Duurzaam Antonius is daarom onderdeel van onze meerjarenstrategie. Het tweede is ‘impact’. We willen maximaal impact maken op alle gebieden, dus ook op het gebied van duurzaamheid. Goede initiatieven moeten schaalbaar en financieel haalbaar zijn. Het gaat om droom én daad. Het derde kernwoord is ‘perspectief’. Hoe kijk je naar de wereld, als bestuurder van een ziekenhuis? Als pragmatische wereldverbeteraar heb ik de drive om de wereld iets beter achter te laten op tastbare, zichtbare wijze. Dus meetbare resultaten, cijfers over water, lucht, uitstoot. Het is opmerkelijk dat je als bestuurder niet wordt afgerekend op het behalen van duurzaamheidsdoelen. Bij financiële doelstellingen is dat wel anders.”

Magda Barnhoorn begon in 2022 als coördinator van het programma Duurzaam Antonius. Er was werk aan de winkel: duurzaamheid was nog weinig zichtbaar. “Ik ben begonnen om goede voorbeelden in het zonnetje te zetten. De persoonlijke verhalen op intranet hadden effect. Daarna heb ik me gericht op het stellen van doelen en het rapporteren over resultaten. Mijn rol is om richting te geven, verbinding te leggen, initiatieven zichtbaar te maken en te inspireren. We hebben een avond over verduurzaming georganiseerd met sprekers, dat doet iets met de collega’s. Duurzaamheid leeft: er zijn 34 green teams en het is een beweging geworden door het hele ziekenhuis heen.” Marc Koster steekt zijn waardering voor de green teams niet onder stoelen of banken. “En met jouw rol als programmacoördinator vervul je een belangrijke makelaarsfunctie. Je brengt vraag en aanbod, mensen en afdelingen, bij elkaar.”

De volgende stap die Magda voor ogen heeft, is de verschuiving naar initiatieven met grote impact zoals voeding of medicatie. “Niet alleen de koffiebekers vervangen, hoe nuttig ook.” Die aandacht voor impactvolle projecten lukt steeds beter, mede door de uitwisseling met andere ziekenhuizen. “Ziekenhuizen willen goede voorbeelden delen en van elkaar overnemen. We werken binnen Santeon en ook in regionaal verband veel samen. Proudly copied is inmiddels veel meer gangbaar, al kan er echt nog wel een schepje bovenop.”
 

Hoe is het werkcontact, waarin werk je samen?

Marc en Magda zetten zich ieder vanuit hun eigen rol in voor een duurzaam St. Antonius. Marc als voorzitter van de stuurgroep, die elke 2 maanden bijeenkomt, en Magda als secretaris van deze groep, waarin een groot aantal disciplines zijn vertegenwoordigd. Medische staf, verpleegkundig stafbestuur, finance, HR, communicatie, facilitair/inkoop - iedereen is nodig om de grotere vraagstukken aan te pakken. Zoals mobiliteit, shared savings, verantwoording in de CSRD ‘light’ of inkoopbeleid. 

Onder de stuurgroep is een programmateam actief, dat met concrete thema’s bezig is. Denk aan verpakkingen en afvalscheiding. Naast dit team is er het groene netwerk, waarvan de green teams deel uitmaken.
 

Welke tip of tegeltjeswijsheid hebben jullie voor andere NVZ-leden die bezig zijn met verduurzaming?

Marc Koster: “We weten nog steeds niet goed wat voor impact we op de samenleving hebben, bijvoorbeeld qua CO2-uitstoot. Ziekenhuizen en andere zorginstellingen doen van alles, maar waar staat de zorgsector in de duurzame transitie? Krijgen we een rapportcijfer 3, of staan we hoger? Ik kan het niet goed aantonen. Daarom pleit ik voor strakkere, echt meetbare doelen, waarop we als bestuurder aanspreekbaar zijn. Maak jezelf als bestuurder harder ‘afrekenbaar’ op het halen van groene doelen, net zo goed als dat voor een financieel of een kwaliteit van zorg-doel al het geval is.”

Hoe leeft verduurzaming op de afdelingen? 

Marc Koster: “Bij verduurzaming is het belangrijk om medisch specialisten mee te krijgen. Volgens mij ligt de sleutel in het werken volgens protocollen, vastgesteld door de wetenschappelijke verenigingen. Ik snap dat specialisten zich aan richtlijnen moeten houden. Alleen kunnen die belemmerend zijn om duurzaam te werken. Draai het om: pas de richtlijnen aan, zodat duurzaam werken de norm wordt. Dat is verankering in optima forma.” 

Ook Magda Barnhoorn ziet het belang van richtlijnen en protocollen. “Vaak wordt gedacht dat iets niet mag van infectiepreventie. Soms terecht, soms onterecht. Maar duurzaam werken en veilige zorg kunnen prima samen gaan. Bovendien: het beheren van richtlijnen kost ook tijd. Terwijl er al veel is wat we weten en nu al kunnen doen. Daarom is het des te belangrijker dat we handelingsperspectief bieden: wat kun jij als medewerker zelf doen?” 

Ze noemt als voorbeeld de longarts die zich inzet voor een nieuwe manier van luchtwegmedicatie. “Poederinhalatoren werken net zo goed, maar zijn veel milieuvriendelijker dan aerosolinhalatoren. Veel ideeën komen vanuit medewerkers zelf, zoals een teamhoofd van de IC die bedacht om infuusslangen langer te gebruiken.”
 

Wat is jullie gezamenlijke groene droom voor de NVZ-leden?

Magda: “Eind dit jaar stopt de subsidie van VWS voor de Green Deal Duurzame Zorg. Maar er is een beweging in gang gezet van partijen die dóór willen, die kijken naar wat wél kan, ook zonder subsidie. Er is geen andere weg. En is het niet nu, dan over een bepaalde tijd. Voor ons ziekenhuis droom ik ervan dat alle lagen in de organisatie de urgentie voelen om te verduurzamen. Dat ze met elkaar verbonden zijn en verantwoordelijkheid nemen in de beweging naar gezonde, duurzame zorg.”

Marc: “Mijn droom in voetbaltermen gesproken: ik zou in het linker rijtje willen komen. Daar is naast samenwerking wel enige competitie voor nodig tussen huizen. We moeten samen leveranciers meer meekrijgen in deze beweging door meer samen in te kopen. En daarnaast elkaar in NVZ-verband toch meer prikkelen met desnoods een jaarlijkse ‘oliebollenlijst’ duurzaamheid: wie staat er dan in dat linker rijtje?. Verder kijk ik verwachtingsvol naar de volgende generatie dokters die een kritische toets op duurzaamheid doen. Waar er een beleidsregel voor duurzaamheid is, net als voor veiligheid en kwaliteit van zorg.” 

Lees meer

• “Duurzaamheid zorgt voor verbinding tussen medewerkers en leidinggevenden” - 4 groene vragen aan Marc Koster (Bic-lid).
• Save the date: op 9 oktober 2026 is er een congres voor zorgprofessionals, zorgbestuurders/toezichthouders en beleidsmakers in het Gooiland in Hilversum om de volgende stap te zetten in het verduurzamen van zorg Het Duurzame Zorg Congres op 9 oktober: van groene beweging naar het nieuwe normaal | NVZ
• Terugblik masterclass voor bestuurders Masterclass duurzaamheid: ‘Zorgen voor een gezonde samenleving’ | NVZ

Over de bic

Als groene ambassadeurs dragen bic-leden eraan bij dat verduurzaming een vanzelfsprekend onderdeel wordt van bestuurlijk leiderschap. Daarmee willen zij duurzaamheid in de zorgsector versnellen. Kijk ook op Bic Duurzaamheid: de Groene Ambassadeurs van de NVZ | NVZ