Samen beslissen bouw je niet in één dag

Van der Kooij vergelijkt Samen Beslissen graag met het bouwen van een muurtje. “Dat doe je niet met één losse steen,” zegt hij, “maar door verschillende bouwstenen zorgvuldig op elkaar te stapelen.” Trainingen, keuzehulpen, aandacht voor gezondheidsvaardigheden, proactieve zorgplanning en cultuursensitiviteit: het zijn allemaal onderdelen die samen zorgen voor meer gelijkwaardigheid in de spreekkamer.

Van cijfers naar betekenis

Van der Kooij werkt inmiddels ruim twaalf jaar in het Maasstad Ziekenhuis. Hij begon zijn loopbaan in de zorg als bedrijfseconoom en business controller, na een carrière in de commerciële sector. Al snel merkte hij dat hij méér zocht dan sturen op cijfers alleen. “De zorg gaf mij de kans om maatschappelijke betekenis te combineren met analyse en verbetering,” zegt hij.

Zijn interesse ging vooral uit naar waardegedreven zorg, juist omdat die kosten en uitkomsten met elkaar verbindt. “Wat mij altijd heeft verbaasd, is dat die twee zo lang gescheiden werelden zijn geweest,” legt hij uit. “Terwijl je ze bij elkaar móét brengen als je zorg echt wilt verbeteren.” Vanuit die overtuiging raakte hij steeds meer betrokken bij de inhoud van zorgpaden en bij het personaliseren van zorg.

Samen beslissen als strategische pijler

Binnen het Maasstad Ziekenhuis is Samen Beslissen, als onderdeel van waardegedreven zorg, nadrukkelijk geen los project. Het onderwerp is verankerd in de strategie én jarenlang gekoppeld geweest aan contractafspraken met zorgverzekeraars. Daardoor kreeg het ziekenhuis een duidelijke impuls om vakgroepen te trainen en Samen Beslissen serieus op te pakken.

Aanvankelijk werd gestuurd op losse indicatoren, zoals het aantal getrainde vakgroepen. Inmiddels ligt de focus op zorgpaden. “We sturen nu niet meer op losse KPI’s,” vertelt Van der Kooij, “maar op het zorgpad als geheel. Personaliseren van zorg moet daarin echt zijn ingebed.” Volgens hem is dat cruciaal om te voorkomen dat Samen Beslissen een verzameling losse acties blijft.

Meer dan informeren alleen

Een belangrijke reden om te investeren in verdiepingssessies is de aanname dat Samen Beslissen gelijkstaat aan informeren of informed consent. In gesprekken met zorgverleners merkt Van der Kooij dat dat verschil lang niet altijd scherp is. “Artsen vertellen steeds beter wát de opties zijn,” zegt hij, “maar dat betekent niet automatisch dat er ook samen wordt besloten.”

Echt Samen Beslissen begint volgens hem pas wanneer expliciet wordt onderzocht wat voor de patiënt belangrijk is. “Dan gaat het niet alleen over medische uitkomsten, maar over doelen, waarden en kwaliteit van leven.” Zeker bij kwetsbare patiënten of mensen met meerdere aandoeningen kan dat tot een ander besluit leiden dan de medisch meest logische optie.

De derde persoon aan tafel

Een van de thema’s die centraal stond in de verdiepingssessies, is Samen Beslissen met een derde persoon aan tafel. “In de praktijk zit een patiënt zelden alleen tegenover de zorgverlener,” legt Van der Kooij uit. “Partners, kinderen of mantelzorgers hebben vaak invloed op het gesprek, soms heel nadrukkelijk.”

Die dynamiek kan het gesprek verrijken, maar ook ingewikkelder maken, vertelt Van der Kooij: “Soms is het alleen de partner maar soms ook is het ook een collectief besluit in breed familieverband. Hetzelfde geldt voor een verschil in cultuur tussen patiënt en zorgverlener wanneer andere normen en waarden een rol spelen. Hoe kom je achter deze, soms onbekende, waarden en normen en hoe zorg je dat daar ruimte voor is in de beslissing.”

“Dat zijn situaties waar zorgverleners vaak mee worstelen,” zegt Van der Kooij. “Hoe houd je de patiënt centraal en ga je tegelijkertijd respectvol om met de mensen om hem of haar heen?”

Juist dit soort vragen lenen zich volgens hem bij uitstek voor verdieping, omdat ze verder gaan dan de basisstappen van Samen Beslissen.

Verdieping voor wie al onderweg is

De verdiepingssessies zijn nadrukkelijk bedoeld voor professionals en trainers die al met Samen Beslissen werken. Voor ziekenhuizen die nog weinig ervaring hebben, adviseert Van der Kooij eerst te investeren in de basis. “Begin dan gewoon met de kern: wat zijn de stappen, hoe voer je het gesprek, hoe maak je mensen bewust?”

Als die basis eenmaal staat, ontstaat vanzelf behoefte aan verdieping. “Hoe meer vlieguren je maakt,” zegt hij, “hoe complexer de vragen worden.” De verdiepingssessies voorzien daarin door actuele kennis te bieden en die direct te koppelen aan de trainingspraktijk. Daarbij helpt het dat de inhoud stevig is onderbouwd. “Voor trainers is het prettig om te merken dat wat je intuïtief al doet, ook wetenschappelijk klopt.”

Van push naar pull

Wat Van der Kooij keer op keer benadrukt, is dat Samen Beslissen zich niet laat afdwingen. “Dit onderwerp werkt niet als je het van bovenaf oplegt,” stelt hij. “Je wilt geen push, maar een pull.” Daarom gelooft hij sterk in het planten van zaadjes bij voorlopers in het ziekenhuis.

Verdiepingssessies helpen daarbij door ruimte te creëren voor reflectie en uitwisseling. “In de waan van de dag kan dit makkelijk onder sneeuwen bij vakgroepen,” merkt hij op. “Zo’n sessie dwingt je om even stil te staan bij hoe je het gesprek voert en waarom.”

Leren door interactie

Een belangrijk kenmerk van de verdiepingssessies is het interactieve karakter. Rollenspellen, observaties en het bespreken van concrete praktijksituaties zorgen ervoor dat vaardigheden tastbaar worden. “Ook zeer ervaren artsen halen hier nieuwe inzichten uit,” vertelt Van der Kooij. “Omdat ze bijvoorbeeld zien hoe collega’s een gesprek openen of afronden.”

Volgens hem zijn dit precies de momenten waarop Samen Beslissen echt gaat leven. Theorie is belangrijk, maar pas in de interactie wordt duidelijk wat werkt in de spreekkamer.

Geen quick fix, maar duurzaam bouwen

Samen Beslissen is volgens Van der Kooij nooit een snelle oplossing. Het vraagt om blijvend investeren. “Verdiepingssessies zijn één van de stenen in dat muurtje waar ik het eerder over had,” zegt hij. “Maar het gaat erom dat al die stenen samen een stevig geheel vormen.”

Ziekenhuizen die echt willen doorpakken, moeten daarom breder kijken: naar voorbereiding van patiënten, ondersteuning van zorgverleners en borging in zorgpaden en beleid.

Waarom verdiepen loont

De belangrijkste opbrengst van verdiepingssessies is volgens Van der Kooij dat Samen Beslissen steeds vanzelfsprekender wordt. “Niet als een extra taak, maar als onderdeel van goede zorg. Dat leidt tot betere gesprekken, meer gezamenlijke verantwoordelijkheid, minder spijt over gemaakte keuzes en uiteindelijk tot zorg die past bij jou als mens.”

Zijn boodschap aan andere ziekenhuizen is helder: “Begin waar je staat, investeer in mensen die gemotiveerd zijn en blijf bouwen. Verdiepingssessies bieden daarbij een krachtige manier om Samen Beslissen een volgende stap verder te brengen.”

Wil je meer weten over de verdiepingssessies? Of wil je jouw instelling aanmelden voor een intakegesprek? De implementatieadviseurs van het UZ-loket helpen je graag verder. Zij ondersteunen met kennis, materialen en advies.