Naastenparticipatie

Naastenparticipatie in ziekenhuizen gaat over het bewust en gelijkwaardig betrekken van mantelzorgers en andere naasten bij de zorg voor de patiënt. Tal van onderzoeken en praktijkervaringen laten zien dat deze samenwerking positieve effecten heeft: patiënten ervaren een betere kwaliteit van leven, de opnameduur wordt korter en het risico op ongeplande heropnames neemt af. Ook naasten zelf ervaren minder angst en stress en hebben vaker een constructieve relatie met zorgprofessionals. Voor zorgmedewerkers draagt het samenwerken met naasten bij aan werkplezier en tevredenheid.

Steeds meer ziekenhuizen willen deze voordelen benutten en onderzoeken hoe zij naastenparticipatie kunnen versterken. Tegelijkertijd vraagt dit samenspel iets anders in denken, doen en organiseren. Het raakt aan visie, cultuur, werkprocessen en professionele rollen.

Op deze pagina lees je hoe de NVZ en Vilans NVZ-leden ondersteunen bij het structureel vormgeven van naastenparticipatie.

Ambities en IZA

Naastenparticipatie sluit aan bij bredere landelijke ontwikkelingen richting passende zorg, netwerkzorg en samenwerking met informele zorg, zoals ook beoogd in het Integraal Zorgakkoord (IZA). Het betrekken van naasten draagt bij aan toegankelijke, kwalitatief goede en toekomstbestendige ziekenhuiszorg.

De gezamenlijke ambitie van NVZ en Vilans is dat naastenparticipatie niet afhankelijk is van individuele bevlogen professionals of betrokken naasten, maar een vanzelfsprekend en duurzaam onderdeel wordt van de organisatie en het zorgproces in ziekenhuizen evenals het ziekenhuisbezoek van de patiënt.

Strategie

Om ziekenhuizen hierbij te ondersteunen, ontwikkelen de NVZ en Vilans in 2026 samen de Routekaart Naastenparticipatie. Deze routekaart helpt ziekenhuizen stap voor stap bij het ontwikkelen van een gedeelde en gedragen visie; het vertalen van die visie naar beleid en werkprocessen; het ondersteunen en faciliteren van zorgprofessionals in het anders samenwerken met naasten; en het borgen van naastenparticipatie in de organisatie.

De routekaart combineert kennis uit onderzoek met ervaringen uit de ziekenhuispraktijk en biedt concrete handvatten om aan de slag te gaan.

Standpunten

De NVZ zet zich in voor het duurzaam verankeren van naastenparticipatie in de ziekenhuiszorg als onderdeel van goede en passende zorg.

Samenwerking

De NVZ werkt samen met Vilans, de landelijke kennisorganisatie voor zorg en ondersteuning. Vilans vertaalt ervaringen uit de zorgpraktijk en kennis uit onderzoek naar praktische kennisproducten en heeft veel expertise op het gebied van informele zorg en samenwerken met naasten. Door hun expertise te bundelen versterken NVZ en Vilans elkaar in het ondersteunen van ziekenhuizen.

Resultaten en mijlpalen

In kaart brengen hoe NVZ-leden vormgeven aan naastenparticipatie: bekijk de infographic.
Routekaart Naastenparticipatie, i.s.m. Vilans (verwacht najaar 2026).

Feiten en cijfers

Onderzoek en praktijkervaringen laten zien dat (goed vormgegeven) naastenparticipatie kan bijdragen aan kortere opnameduur, minder ongeplande heropnames, een hogere kwaliteit van leven voor patiënten, minder stress bij naasten en meer werktevredenheid bij zorgprofessionals. De sterkte van het bewijs verschilt per context en doelgroep.

Publicaties

Praktijkverhaal Franciscus: Zo werk je samen met mantelzorgers op klinische afdelingen
Praktijkverhaal St. Antonius ziekenhuis: 'Mission (Im)possible': van 'ja, maar' naar 'ja, en!'
Wegwijzer Samenwerken met informele zorg (uitgave Vilans)
Factsheet Mantelzorg als medicijn - Samenwerken met naasten (uitgave Vilans)

Ontwikkelde tools

Podcast Informele zorg: beluister de NVZ-podcast over zelfzorgondersteuning en zelfmanagement van patiënten en naasten, in samenwerking met Stichting KOMPAZ: Podcast op Spotify
Routekaart Naastenparticipatie: overzicht van stappen, tools en voorbeelden om naastenparticipatie te implementeren en te borgen. Verwacht: najaar 2026

Agenda

Relevante bijeenkomsten, webinars en andere activiteiten rond naastenparticipatie zijn te vinden in de NVZ-agenda.

Kennisnetgroep(en)

Leden kunnen elkaar ontmoeten op het NVZ Kennisnet (na inlog) en op fysieke bijeenkomsten. De groepen op Kennisnet zijn het vertrekpunt voor het ontwikkelen, delen en aankondigen van bijeenkomsten, handreikingen en andere ondersteunende middelen, met als doel concrete toepassing in de praktijk.