Horizontaal toezicht in beweging: technologische innovaties bieden nieuwe kansen

Dat rechtmatigheid van declaraties volop in de belangstelling staat, is niet verrassend. De maatschappelijke en politieke aandacht voor het voorkomen van fouten en fraude in de zorg blijft groot. Bij geld voor de zorg gaat het om maatschappelijke middelen die maatschappelijk verantwoord moeten worden. Horizontaal toezicht speelt daarbij een belangrijke rol. De aanpak is gebaseerd op vertrouwen, samenwerking en aantoonbare beheersing van risico's, waarbij de focus steeds meer verschuift van achteraf controleren naar het voorkomen van fouten aan de voorkant.

Landelijk projectleider Cornelis Jan Diepeveen nam de deelnemers mee in de ontwikkeling van de ambitie voor Horizontaal Toezicht 2030. Hij benadrukte daarbij dat we van continu verbeteren naar continu leren gaan. Technologische innovatie staat nadrukkelijk op de agenda als versneller van ingebouwde rechtmatigheid. Denk aan toepassingen zoals AI, text mining, process mining, geautomatiseerde controles en dashboards die continu inzicht geven in risico's en afwijkingen. 

Wanneer is het goed?

Naast de landelijke ontwikkelingen kwamen praktijkvoorbeelden aan bod. ZGT en Altrecht presenteerden hun ervaringen met innovatieve vormen van controle en risicobeheersing. In ZGT startte men bij de afdeling Horizontaal Toezicht met een proef om AI en technologische ontwikkeling in te zetten. ZGT deelde een aantal praktijkvoorbeelden die ertoe geleid hebben dat de administratieve lasten voor de 1e en 2e lijn zijn gedaald en dat er beter zicht is op de plekken waar veel fouten worden gemaakt. Ggz-instelling Altrecht verwerkt jaarlijks ongeveer 450.000 consulten en verslagen. Handmatige controle van al deze registraties is praktisch onmogelijk. Daarom zet Altrecht generatieve AI in om zorgregistraties te beoordelen en behandelaars actief te ondersteunen via dashboards en signaleringen. Sinds 2024 werkt de organisatie bovendien met horizontaal toezicht. Wat hielp, was de ruimte die de raad van bestuur bood om dit te doen.

Dat brengt direct een interessante discussie met zich mee. Technologische innovatie is oneindig. Het is dan ook de vraag hoeveel zekerheid voldoende is. Durven organisaties te vertrouwen op een voorspellend AI-model dat bijvoorbeeld in 99,9 procent van de gevallen correct signaleert? Of streven we naar 100 procent zekerheid, met de extra tijd, inspanning en kosten die daarbij horen? Die spanning tussen efficiëntie en maximale zekerheid bleek een terugkerend thema tijdens de bijeenkomst.

Niet de technologie, maar het doel

Wat de voorbeelden van ZGT en Altrecht lieten zien, is dat innovatie niet begint bij technologie, maar bij een duidelijk doel. Organisaties zoeken naar manieren om processen beter beheersbaar te maken, medewerkers te ondersteunen en rechtmatigheid van declaraties zoveel mogelijk in het primaire proces te verankeren.

Deelnemers gingen hierover in groepen met elkaar in gesprek. Wat leren we van deze praktijkvoorbeelden? Welke toepassingen zijn bruikbaar binnen de eigen organisatie? En welke randvoorwaarden zijn nodig om hiermee aan de slag te gaan? Via een afsluitende Mentimeter werden de belangrijkste inzichten opgehaald. De vraag wat je binnen zes maanden zou kunnen realiseren, leverde heel verschillende antwoorden op. De praktijkcase van ZGT over belconsulten werd door veel ziekenhuizen geadopteerd. Maar veel ziekenhuizen gaven ook aan dat ze te weinig expertise hebben op AI-gebied.

De bijeenkomst benadrukte het belang van samenwerking tussen de verschillende sectoren. Horizontaal toezicht wordt niet alleen binnen de ziekenhuiszorg uitgevoerd, maar ook samen met de ggz en de forensische zorg. Juist daardoor leveren praktijkvoorbeelden uit andere sectoren waardevolle inzichten op.

AI-handreiking 

Voor de NVZ sluit dit onderwerp goed aan bij de bredere aandacht voor AI in de zorg. In het middagprogramma werd de nieuwe AI-handreiking toegelicht, waarmee deelnemers extra handvatten kregen voor een verantwoorde inzet van kunstmatige intelligentie. De Handreiking AI - met praktische handvatten voor verantwoorde inzet van AI in de zorg - is te raadplegen via de Lorenz-tool. Zie ook Brancheorganisaties introduceren handvatten voor verantwoorde AI in de zorg.

Een mooie mijlpaal is dat in de afgelopen jaren aan vrijwel alle NVZ-leden de vlag voor horizontaal toezicht is uitgereikt. Een teken dat horizontaal toezicht inmiddels stevig is verankerd in de sector en klaar is voor de volgende stap: slimmer, meer datagedreven en met behoud van vertrouwen.

Lees ook:

• Horizontaal Toezicht: administratieve lasten omlaag, vertrouwen omhoog
• Vlag uit voor Horizontaal Toezicht
• Horizontaal Toezicht Zorg