Arjen Hakbijl: “Als we niet zelf opkomen voor toereikende bekostiging, plegen we roofbouw op de zorg”

Terugblik: Waar bent u het meest trots op binnen de bac?

Binnen de bac draait het volgens Arjen Hakbijl steeds om het vinden van balans tussen financiële houdbaarheid en de maatschappelijke opdracht van ziekenhuizen. Vraagstukken over financiering, bekostiging en verantwoording van subsidies en transformatiegelden komen aan bod, naast akkoorden zoals het IZA en AZWA. Er zijn de afgelopen zes jaar veel zichtbare dossiers geweest waar de bac een bijdrage aan heeft geleverd. Hij noemt de financiële coronasteun als een van de belangrijkste dossiers: "Applaus voor de zorg was mooi, maar het was keihard werken om de financiële steunregeling te krijgen die nodig was om als sector niet kopje onder te gaan, zeker voor de kleinere ziekenhuizen."

Ook de extra cao-compensatie enkele jaren geleden alweer noemt hij als een resultaat waar hij trots op is. De kosten stegen destijds sneller dan de vergoedingen, waardoor extra middelen noodzakelijk waren. "We hebben als sector toen succesvol extra compensatie weten te krijgen van VWS en zorgverzekeraars. Die extra loonstijging was verdiend voor onze mensen, maar anders onbetaalbaar voor de sector."

Daarnaast is er met de collega’s van het NVZ-bureau veel werk verzet om verantwoordingsregels werkbaarder te maken. "We krijgen de regels vaak niet weg, maar we hebben ze soms wel kleiner en hanteerbaarder gemaakt. Soms kunnen we de maatschappelijke trend van verantwoording tot in detail niet keren, maar wel verzachten."

Zijn drijfveer is duidelijk: bekostiging is geen doel op zich, maar moet ruimte geven aan toegankelijkheid van zorg en aan samenwerken aan preventie. "De bekostiging moet ziekenhuizen in staat stellen om hun maatschappelijke opdracht te vervullen."

Ziekenhuiszorg over tien jaar: wat is uw vergezicht?

Arjen Hakbijl hoopt dat ziekenhuiszorg over tien jaar veel meer over gezondheid gaat dan over ziekte alleen. Ziekenhuizen zouden dan in regionale netwerken mensen helpen gezond te blijven, en bij ziekte passende zorg bieden. "De bekostiging moet dan veel meer dan nu gaan over het gezond houden van de populatie en over het leveren van zorg die nodig is."

Hij is hierbij kritisch op de huidige contractering met zorgverzekeraars: "We leveren dezelfde zorg aan alle patiënten onafhankelijk van hun verzekeringsmaatschappij, maar moeten met tien zorgverzekeraars verschillende afspraken daarover maken tegen verschillende tarieven en condities. Dat gaat niet meer over samenwerken en over passende zorg. Dat is een administratief circus waarbij ook hard tegen hard onderhandeld moet worden om de zorg betaald te krijgen."

Daarom pleit hij voor gelijkgerichte contractering, waarbij één hoofdverzekeraar, of twee, de contracten sluit en de rest het beleid volgt. Dat voorkomt verspilling en maakt samenwerking in de regio beter mogelijk. "Het huidige systeem van concurrerende zorgverzekeraars aan elke tafel sluit niet aan bij wat er van ons gevraagd wordt."

Waarom moeten bekostiging en contractering nú veranderen?

Hoewel er volgens Hakbijl binnen de huidige regels veel mogelijk lijkt, ziet hij dat het in de praktijk niet gebeurt. "De bac heeft een dialoogdocument opgesteld waarin het hele bekostigingsvraagstuk inclusief oplossingen staat uitgeschreven. Maar inmiddels zitten we weer met z’n allen achter spreadsheets verschillende prijzen voor dezelfde DBC’s uit te wisselen in de onderhandelingen voor 2026. En je kunt er niet níet aan meedoen, want dan ga je financieel onderuit. Pas als we de bekostiging vereenvoudigen en regionaal organiseren met een leidende zorgverzekeraar, komt er beweging. Het systeem zit echt in de weg. Zeggen dat er binnen de huidige regels al zoveel kan, is mooi, maar in de praktijk gebeurt het niet."

Volgens Hakbijl is het mogelijk om binnen de huidige wetgeving tot contractering door één of twee hoofdverzekeraars te komen, mits zorgverzekeraars en zorgaanbieders dat samen landelijk afspreken. En als er de gezamenlijke wil is om een wet waar nodig toch aan te laten passen, dan lukt dat ook wel."

Wat betekent dit voor de rol van zorgverzekeraars?

Zorgverzekeraars zouden volgens Hakbijl meer moeten sturen op samenwerking en toegankelijkheid van zorg, en minder op schadelast van individuele zorgverzekeraars. "Daarmee hol je het zorglandschap uit in plaats van dat je de toegankelijkheid van de zorg beter maakt."

Hij noemt zijn eigen regio als voorbeeld, waar het ziekenhuis samenwerkt met regionaal hoofdverzekeraar DSW. "We hebben een meerjarige overeenkomst zonder productieprikkel. We werken samen aan echte toegankelijkheid van zorg. Te veel andere zorgverzekeraars willen toch weer plafonds met staffels afspreken. Compleet tegenstrijdig."

Volgens Hakbijl is het belangrijk dat zorgverzekeraars hun zorgplicht serieus gaan nemen en bijdragen aan regionale toegankelijkheid in plaats van schadelastmanagement in de contractering voorop te stellen en te bekijken of ze vooral niet meer bijdragen dan een andere zorgverzekeraar in hetzelfde gebied voor dezelfde zorg. "Het moet niet gaan om concurrentie, maar om gezamenlijk belang. Daar kunnen zorgverzekeraars, die van zorgaanbieders (terecht) samenwerking en transformatie vragen, echt zelf een stap zetten."

Waar moet de bestuursadviescommissie zich de komende periode op richten?

Hoewel Hakbijl na twee termijnen afscheid neemt van de bestuursadviescommissie Besturing & Bekostiging en het nu dus aan anderen is, heeft hij duidelijke ideeën over de toekomst. Hij zou graag bijdragen aan gelijkgerichte contractering en pleiten voor het loslaten van de treeknorm voor wachttijden. "Triage moet medisch inhoudelijk zijn. De ene patiënt moet binnen drie dagen gezien worden, de andere kan medisch verantwoord soms langer dan de treeknorm wachten."

Ook de ongelijkheid tussen ziekenhuizen en zelfstandige behandelcentra moet aangepakt worden. “In de tarieven wordt nu geen onderscheid gemaakt tussen de jongere patiënt die voor een heup naar een ZBC gaat en de complexere patiënt die geopereerd wordt in een ziekenhuis met 24-7 zorg. Dat brengt een andere bekostiging met zich mee. Een ASA 1-heup is niet hetzelfde als een ASA 3-heup. Differentiatie in zorgzwaarte is nodig en kan in de productstructuur gewoon verwerkt worden op ASA-klasses." Zo krijg je een level playing field tussen ziekenhuizen en ZBC’s, door complexe patiënten anders te bekostigen dan de minder complexe patiënten.

Wat moet de NVZ als eerste stap zetten op dit gebied?

De NVZ moet volgens Hakbijl prioriteit geven, in lijn met het AZWA, aan het maken van afspraken die de toegankelijkheid van zorg ondersteunen in plaats van tegenwerken. "Gelijkgerichte contractering met hoofdverzekeraars en de rest die het beleid volgt, is daarin het allerbelangrijkste en vervolgens andere toegankelijkheidssturing dan via de achterhaalde treeknorm."

Hij wijst op het verleden: "Twintig jaar geleden onderhandelde je met twee preferente zorgverzekeraars, de rest volgde. Dat werkte veel beter." Volgens Hakbijl zou een terugkeer naar de regio representatie een oplossing kunnen zijn. "Geef een of twee verzekeraars het mandaat in een regio, laat de rest volgen. Dat is efficiënt en effectief."

Wat is uw boodschap aan het volgende kabinet?

Hakbijl heeft een duidelijke boodschap: Faciliteer en stimuleer regionaal samenwerken met regionaal leidende zorgverzekeraars en werk aan het in stand houden van toegankelijkheid van zorg en stuur op gezondheid. "Laat politici op systeemniveau verantwoordelijkheid nemen. Zorg dat de juiste partijen in de regio die toegankelijkheid kunnen regelen en samen werken aan gezondheid. Dat is geen ingewikkelde boodschap, maar wel een noodzakelijke."

Tot slot: waarom zet u zich zo in voor bekostiging?

Ziekenhuizen maken volgens Hakbijl maar circa 1% rendement en investeren steeds minder. "We houden het hoofd boven water, maar kunnen steeds minder investeren in de zorg van de toekomst."

Hij waarschuwt: "Als wij niet zelf stevig blijven opkomen voor onze bekostiging, dan kannibaliseren we de ziekenhuiszorg van de toekomst en plegen we roofbouw op ons zelf. Wij moeten zelf voor onze financiële positie blijven opkomen om onze maatschappelijke rol te kunnen blijven invullen, anderen doen het niet voor ons."