Main content

Scrummend naar een rookvrije GGZ

Aan het woord

Hoe bereik je met zelforganiserende teams dat de organisatie rookvrij wordt? Door te scrummen! In kleine stappen verbeteringen doorvoeren, de zorgprofessionals zelf aan het werk zetten, iedereen meenemen in de verandering en vooral oog hebben voor de cultuur. 

Zo lukte het in Centrum Ouderen- en Ziekenhuispsychiatrie (COZ) van Reinier van Arkel, een GGZ-instelling in Den Bosch. Het centrum is gevestigd in het Jeroen Bosch Ziekenhuis en biedt ambulante zorg, dagopnames en klinische behandeling aan mensen met psychiatrische en psychosociale hulpvragen. Op 1 oktober 2020 zijn in het COZ alle inpandige rookruimten op slot gegaan. 2 afdelingen met een buitenruimte waar nu nog gerookt kan worden, volgen op 1 januari 2021 en dan is het hele centrum rookvrij. Het is het slotstuk van een traject waar Reinier van Arkel begin 2019 mee van start ging. 

Steeds bijsturen

Alexandra de Bakker, teammanager bij Reinier Plus in het COZ, trok vanaf het begin de kar. “Het rookvrij maken van je organisatie kan alleen door samen te werken en door het stapsgewijs aan te pakken. We hebben een pilotafdeling gekozen en een multidisciplinair team samengesteld. Daarin zaten zorgverleners waaronder verpleegkundigen, een psychiater en een aios, verder mensen van de cliëntenraad en P&O. De vraag aan dit team was: schrijf een plan voor de pilotafdeling en doe dat stap voor stap. Steeds als een deel af was, werd dit gepresenteerd aan alle belanghebbenden. Scrummen dus, met als groot voordeel: je neemt de betrokkenen mee in het proces en kunt steeds bijsturen."

Alexandra de Bakker
Fotograaf: Jolanda Ruijs

Passend bij de herstelvisie

Zo is er nagedacht over de vraag: past rookvrije zorg bij de herstelvisie? De Bakker: "De cliëntenraden hebben we al heel vroeg bij dit onderwerp betrokken, evenals de verpleegkundige teams met in totaal 65 verpleegkundigen. Die stonden er echt niet allemaal om te springen. Want zij zijn degenen die de patiënt moeten vragen zijn sigaret te doven en hoe doe je dat? We hebben scholing georganiseerd met een rollenspel en een acteur, om hierin te oefenen. Dan komen medewerkers erachter welke waarden zij bewust of onbewust zelf hanteren. Bijvoorbeeld ‘roken als iemands laatste pleziertje’, mag je dat een patiënt ontnemen? We lieten door deze aanpak zien dat we aandacht hebben voor een gezonde leefstijl en daarbij ondersteuning willen bieden. Voor iedereen! Ook de patiënt willen we niet in de kou laten staan. We beseffen dat we heel wat vragen door letterlijk geen ruimte te geven aan het roken.”

Oude mechanismen

Reinier van Arkel werkt met zelforganiserende teams en dat gaat goed. De Bakker: “Maar bij veranderingen, zoals het niet-rokenbeleid, zie je vaak dat we geneigd zin terug te vallen in de oude structuur: top down beslissen. Mensen vallen daarbij terug in oude mechanismen van weerstand en afhouden. Daarom wilde ik de verandering via scrum aanpakken en dat lukte. Door iedereen mee te nemen in de gedachtegangen, boek je winst. De cultuurverandering naar rookvrije instelling ging vrij goed. Het enthousiasme was besmettelijk. Ook verpleegkundigen gingen zelf stoppen. Wat ik heb geleerd, is dat duidelijkheid heel belangrijk is. Waar mag je wel roken, waar niet? En daarnaast weet ik dat je geduld moet hebben. Het stappenplan uitvoeren duurde wel een jaar. Er zijn altijd namelijk altijd zaken die dringender zijn dan rookvrij worden. Tot slot kostte het ethisch dilemma rond roken veel moeite. Maar ik weet zeker: over 5 jaar weten we niet beter en is niet-roken de norm.”

Tips van Alexandra

  • Begin met de stappen te laten beschrijven door de projectgroep zelf, dan krijg je een op maat stappenplan; 
  • Neem er de tijd voor om iedereen mee te krijgen. Bijvoorbeeld enquête voor beeldvorming rookvrije organisatie; 
  • Focus op het grotere geheel: de rookvrije generatie. En: begin gewoon, in stapjes en stuur steeds bij. Het is gewoon leuk!

Preventie

Wil je meer informatie over Preventie? Word dan lid van de werkgroepen over preventie op Kennisnet. Leden van NVZ kunnen lidmaatschap aanvragen van Kennisnet voor gedetailleerde inhoudelijke informatie over onder andere dit onderwerp.