Main content

Niet-roken als het nieuwe normaal in de GGZ: het kan!

Aan het woord
Niet-roken als het nieuwe normaal in de GGZ: het kan!

De ggz wil, net als ziekenhuizen, in 2025 rookvrij zijn. Een uitdaging, want van oudsher zit het roken diep ingebakken in de afdelingen psychiatrie in ziekenhuizen en in GGZ-instellingen. “De goede bedoeling van ‘even samen gaan roken’ kan echt niet meer”, stelt psychiater in opleiding en onderzoeker dr. Jentien Vermeulen. Mede dankzij haar inzet zijn de locaties van Amsterdam UMC (VUmc en AMC) rookvrij geworden, inclusief het gebouw en terrein van de afdeling psychiatrie locatie AMC.

Jentien Vermeulen zette zich de afgelopen 4 jaar in voor het verbeteren van de stoppen met rokenzorg voor patiënten in de psychiatrie. Tabaksverslaving in de psychiatrie komt veel voor: tot 80% van de patiënten rookt, terwijl 17% het landelijke gemiddelde is. Ze onderzocht waarom er zoveel wordt gerookt. 

Effect roken op symptomen psychiatrische aandoening

Vermeulen: “Het gangbare beeld was: wie een ernstig psychiatrische aandoening (EPA) heeft en rookt, heeft minder last van zijn psychische klachten. Wat blijkt: roken heeft juist géén voordelig effect op de symptomen van een psychiatrische aandoening. We zagen dat EPA-patiënten die stopten met roken en de periode van ontwenning door waren, vaker beter cognitief functioneerden dan mensen die hun rookgedrag niet veranderden. Waarschijnlijk wordt er meer gerookt doordat mensen die kwetsbaar zijn om een psychiatrische aandoening te krijgen, ook sneller aan nicotine verslaafd raken.” 

Roken en stress

Daarnaast ervaart deze groep mensen volgens Vermeulen veel stress en leeft het idee dat roken hiertegen werkt. “Dit terwijl rokers juist meer stress krijgen door onttrekking van nicotine en dus rookt men gedurende de dag continu ontwenningsverschijnselen weg.” Vermeulen promoveerde op het onderwerp ‘roken in de psychiatrie’ en naast het uitvoeren van vervolgonderzoek is ze in opleiding tot psychiater in het AMC. Tijdens haar promotieonderzoek was ze actief als projectleider Rookvrij Amsterdam UMC en lid van de werkgroep Rookvrije Zorg die op nationaal niveau overlegt over het rookvrij maken van de zorg. 

Cultuuromslag

Al dit onderzoek was aanleiding genoeg om werk te maken van een rookvrije GGZ in Nederland. Een standaard projectgroep instellen is onvoldoende, merkte Vermeulen. “Er is een enorme cultuuromslag nodig op alle niveaus van de organisatie. Het begint ermee dat we roken minder normaal maken en als uitgangspunt uitdragen: je rookt tijdens verblijf op ons terrein niet. Een aantal jaar geleden werd in GGZ-instellingen nog tabak uitgedeeld aan patiënten. De tabaksindustrie financierde decennia geleden onderzoek om roken als zelfmedicatie op de kaart te zetten. Daardoor werd roken tot de norm verheven. Het duurt lang om dit gedachtegoed te veranderen onder GGZ-medewerkers.” 

Jentien Vermeulen
Foto: Pim Geerts

Scholing medewerkers

Daarom is eerst een besluit op het hoogste niveau nodig in de bestuurs- of directiekamer. Vervolgens is HR aan zet voor aanpassingen in het personeelsbeleid. Vermeulen: “Het gaat dan over kwesties als: neem je het niet-roken op in de huisregels? Komt het in de arbeidsovereenkomst te staan? Daarna zijn alle zorgverleners nodig om van het niet-roken de nieuwe norm te maken. De verpleging heeft hierin een kerntaak. Zij hebben het meeste te maken met het rookgedrag van de patiënt. Zij werken dagelijks met mensen met craving: trek, zucht naar de sigaret. Dus zorg dat deze zorgverleners goed geïnstrueerd, gesteund en gemotiveerd zijn. Belangrijk, want het onderwerp rookverslaving komt minimaal aan de orde in de opleiding. Zo is bijvoorbeeld vaak onbekend dat nicotinepleisters gecombineerd moeten worden met zuigtabletten.”

Lees meer (pdf)

Preventie

Wil je meer informatie over Preventie? Word dan lid van de werkgroepen over preventie op Kennisnet. Leden van NVZ kunnen lidmaatschap aanvragen van Kennisnet voor gedetailleerde inhoudelijke informatie over onder andere dit onderwerp.