Main content

Goede Zorg Proef Je: Adrz kijkt met horeca-ogen naar voedingsconcept

Aan het woord

De Voorhoede van het project Goede Zorg Proef Je - een groep van 20 ziekenhuizen - zette zich de afgelopen jaren in om versneld een gezond voedingsaanbod in hun ziekenhuis te realiseren. Niet alleen voor patiënten, maar ook voor medewerkers en bezoekers. Adrz is 1 van die Voorhoede-ziekenhuizen. Facilitair manager Renske van Ewijk en teamleider Cateringservices Erik Leewis vertellen hoe dat traject bij hen verliep. “We willen niet met het vingertje wijzen, maar we willen het gezonde alternatief laten zien.”

Horeca-gedachte inbrengen

Renske van Ewijk werd in 2018 verantwoordelijk voor de voedingsafdelingen van Adrz . “We hadden toen een aanbodgericht voedingsconcept, voor velen wel bekend: Meals on Wheels”, vertelt Van Ewijk. “We kwamen op een vast tijdstip de kamer van de patiënt binnen en gaven daar de keus uit 2 maaltijden.” Met een achtergrond in de hotelwereld, leek het haar prachtig de horeca-gedachte in het ziekenhuis in te brengen. Maar dat was geen makkelijke weg.

Vita: gezond leven, vitamines en vitaliteit

Met een aantal enthousiaste collega’s werd gestart om de bestuurders mee te nemen in een nieuw concept. Van Ewijk: “Dat vroeg aan alle kanten iets: een andere manier van denken door medewerkers, prioriteit en geld vrijmaken door bestuurders, en leveranciers moesten het anders doen. Het werd een olievlek waar de bestuurders achter gingen staan. We kregen artsen mee: voeding is immers onderdeel van herstel van patiënten. Het concept kreeg de naam Vita, dat staat voor gezond leven, vitamines en vitaliteit. Aan die kapstok hingen we alles wat we doen op het gebied van voeding in ons ziekenhuis. Het zorgde ervoor dat we over zijn naar een vries-vers-concept, dat we decentraal organiseren. Dus niet meer centraal vanuit de keuken met de kar het ziekenhuis door. Patiënten maken hun eigen keuzes. Maaltijden zijn afgestemd op de behoefte van het ziektebeeld van de patiënt.”

Proeverijen en criteria

In 2020 kwam teamleider Cateringservices Erik Leewis in Adrz werken. Hij omarmde het concept en ging nog veel meer doen. Met een achtergrond in de horeca en catering sloot dat perfect aan en startte hij met een andere kijk- en denkwijze. Hij wilde voeding nog verder brengen naar het hier en nu, maar vooral naar de toekomst. “In het Vita-concept wisselt onze menukaart 2 keer per jaar, waarbij we de gerechten aanpassen aan de vraag van onze patiënt. We organiseren proeverijen waarbij we kijken naar bijvoorbeeld smaak en presentatie. We vinden het belangrijk dat een gerecht voldoet aan de eisen waar we ons aan moeten houden. Zo zijn er een aantal harde criteria qua zoutgehalte en groentegewicht. We werken met een sterrenconcept: alle gerechten moeten minimaal 4 van de 5 sterren bevatten, anders komen ze niet op het menu. Dat is voor ons een hele handige tool geworden, omdat we daarmee gerechten op de kaart hebben staan die voldoen aan de eisen, smaakvol zijn en vooral ook verrassend voor onze patiënten.” 

Zoektocht naar menu voor iedereen

Het is en blijft een behoorlijke zoektocht om een menu op te stellen dat aan alle lagen van de bevolking, geloofs- en persoonlijke overtuigingen voldoet, vindt Leewis. “En dat ook nog eens past binnen de kaders die we met elkaar hebben afgesproken. Dat gaat heel goed. Daarnaast hebben we een bezoekersrestaurant. Daarvan vonden we het best lastig om het aanbod gezond te krijgen. Met de nieuwe opening zijn we gelijk een heel ander assortiment gaan voeren, waarbij we meer zijn gaan sturen op niet-dierlijk, minder vet, aangepaste snacks, gezondere alternatieven voor candybars en aangepaste frisdranken. Daardoor voldoen we beter aan de eisen, maar zijn we ook vooruitstrevend.” 

Fans van vegetarisch saucijzenbroodje

Die aanpassingen gaan overigens niet zonder slag of stoot. Leewis: “Voor veel mensen is een vegetarisch saucijzenbroodje niet altijd de eerste keus. Je moet het niet níét zeggen, maar hoeft het ook niet heel erg uit te dragen. Dat zorgt ervoor dat mensen het wel gaan proberen, ervoor openstaan en het uiteindelijk ook omarmen. Je krijgt dan echte fans.” Ook bij het personeel wordt geprobeerd hen aan de gezondere voeding te krijgen. In het personeelsrestaurant is 80% van de broodjes volkoren en met gezonder beleg. “We zijn met Oosterschelde-water gaan werken, wat ervoor zorgde dat we minder zout hoefden te gebruiken”, vertelt Leewis. Ook is er een uitgebreid saladeconcept toegevoegd, waar veel vraag naar is. Verder zijn er gezondere elementen toegevoegd aan de warme maaltijden en zijn de groentepercentages verhoogd. Leewis: “En we zijn onze frituursnacks niet meer gaan promoten. Ze zijn er nog wel, maar je ziet ze niet. Sindsdien verkopen we 72% minder vette snacks dan voorheen. En de omzet is toegenomen: mensen kiezen andere dingen.”

Luxe producten en meer vraag naar vegan

In plaats van de ongezonde snacks zijn er luxere producten gekomen. Denk aan vissoorten als zalm. “Dat draagt ook bij aan gezonde voeding”, aldus Leeuwis, “want die vetten heb je nodig. Ook zien we dat vegan producten heel erg in opmars zijn: broodjes met reepjes jackfruit bijvoorbeeld.” In coronatijd, waarbij Adrz-medewerkers niet van hun werkplek mochten komen, kwam er een online bestelportaal waar mensen hun lunch konden bestellen. In de software zijn er dingen aangepast waarbij de gezondere producten hoger geplaatst worden. Leewis benadrukt hoe belangrijk samenwerking is. “We sparren veel met collega’s onderling: wat doen we nu, wat doen we vandaag goed en wat gaan we morgen beter doen?”

Ziekenhuis met voorbeeldfunctie

Toen Leewis in het personeelsrestaurant aan de slag ging, was er wat weerstand. “Wie waren wij om te bepalen wat er gegeten werd? Terwijl dat nooit ons doel was. We willen onze collega’s verleiden gezonde keuzes te maken en leren dat gezond eten ook ontzettend lekker kan zijn.” Veel mensen worden nu positief verrast. Hetzelfde geldt voor bezoekers, waar de verandering ook niet zonder slag of stoot ging. Leewis: “Een veelgehoorde reactie was: ‘We willen gewoon troosteten, zoals saucijzenbroodjes. Daar hebben we varianten op en die gaan mensen toch proeven en eten. Ik vind ook echt dat we als ziekenhuis een voorbeeldfunctie hebben. Naar onze collega’s en patiënten, maar ook naar andere zorginstellingen. Het kost tijd, maar het lukt. Daar zijn we heel erg blij mee.” 

De aanhouder wint

Van Ewijk vertelt dat ze verschillende uitdagingen hadden in alle doelgroepen. Zo moest de zorg vierkante meters inleveren, omdat er grotere decentrale keukens nodig waren. “Die meters zijn kostbaar en krijg je niet zomaar. Het heeft veel tijd gekost om uit te leggen waarom we dit wilden en wat we gingen bijdragen voor de patiënt, want dat is hét argument in een ziekenhuis om dingen wél te doen.” Het team had geluk met een bestuurder en artsen die achter hun plannen stonden. “Het is prachtig als je daarvoor de handen op elkaar krijgt”, aldus Van Ewijk. “Als je gelooft in gezonde voeding in een passend concept voor je ziekenhuis, ga erachter staan en hou vol. Blijf het uitleggen. En ook al kost het tijd en geld om materialen en middelen vrij te spelen: de aanhouder wint en gaat gesteund worden. We zijn trots dat we zo’n mooi concept hebben in ons ziekenhuis en dit mogen doen.”

Kaders en houvast vanuit Alliantie

Adrz was dus goed bezig op het gebied van gezonde voeding, maar behalve intern was dat niet bekend. Via een enquête van de NVZ kwam de Alliantie Voeding in de Zorg in contact met het ziekenhuis. Van Ewijk: “Het bleek heel goed aan te sluiten bij onze wensen en behoeftes. We willen nu zeker de volgende stappen zetten.” Het was wel even omdenken, omdat ze kaders en houvast kregen vanuit de Alliantie, terwijl ze vanuit het ziekenhuis bezig waren vanuit een onderbuikgevoel. “We zijn met de handvatten van de Alliantie flink aan de gang gegaan. We realiseerden ons dat we al best heel lekker onderweg zijn, waardoor we vervolgens de stappen konden maken met leveranciers.” 

Gesprekken met leveranciers

Er volgden veel gesprekken tussen Adrz, de Alliantie en leveranciers. Leewis: “We zeiden tegen onze leveranciers: het kan anders, wij willen het anders, dus het moet anders. Dat schudde leveranciers wakker en ze gingen ons op een andere manier benaderen. ‘Wat zoeken jullie dan? En hoe gaan we dit samen doen?’ Daar zit echt de sleutel.” Echt niet alles ging overigens in 1 keer goed, benadrukt Leewis. “Gelukkig niet, want daar leren we ook weer van. Maar we maken wel weloverwogen keuzes, waarbij je afhankelijk bent van je producent. En als die niet kan leveren en je hebt iets moois ontwikkeld, ga je door met iets anders zodat je daar later op terug kunt komen. Geef vooral niet op, parkeer het en implementeer het op het moment dat het wel kan. Bij ons liggen ook dingen op de plank die niet liggen te verstoffen, die hebben echt onze aandacht.” 

Luxe als standaard

Het grote verschil met voorheen is dat er echt met horeca-ogen naar het voedingsaanbod gekeken wordt. “We kijken ook lokaal: wat is er op de markt te vinden?”, vertelt Leewis. “Patiënten komen uit de reguliere wereld en die zijn toch gewend dat bepaalde producten te verkrijgen zijn, of dat een bepaalde luxe standaard is geworden. We willen daarin blijven doorontwikkelen.” Leewis vindt dat een heel leuke stap, al vergt het wel dat hij iedere dag bezig moet zijn om zijn producten te verbeteren. Gelukkig helpt de Alliantie daar bij met de eisen. Leewis: “Daarbij kijken we of er gezondere alternatieven zijn. Een vegetarisch saucijzenbroodje is niet per definitie gezond, maar wel een gezonder alternatief, omdat het niet dierlijk is. Het is niet minder vet, maar wel duurzamer dan een normaal saucijzenbroodje. We kijken altijd naar wat we vandaag goed doen en morgen beter gaan doen.” 

Intentieverklaring getekend als finale

Eind juni 2021 tekende Adrzals Voorhoede-ziekenhuis een intentieverklaring. Dat voelde als een logisch gevolg van wat ze al deden, zegt Van Ewijk. “Omdat we al zo bezig waren met een nieuw voedingsconcept, was het tekenen een soort mooie finale om aan te geven hoe serieus het is. En om aan de buitenwereld uit te leggen wat we doen en waarom. We willen niet het beste jongetje van de klas zijn of met het vingertje wijzen dat bezoekers, collega’s of patiënten het niet goed doen, maar we willen het alternatief laten zien. Dat was voor onze bestuurder ook reden om te zeggen: we zijn dit al aan het doen. Als we dit tekenen maken we intern en extern nog eens duidelijk waar we voor staan.” 

Buiten de gebaande paden

Hebben Leewis en Van Ewijk tot slot nog een advies voor andere ziekenhuizen die ook met een gezonder voedingsaanbod aan de slag willen? Leeuwis: “Het is ook gewoon een kwestie van doen. Soms maar even niet meer twijfelen, maar met producten gaan testen. Er zit ook weleens iets bij dat niet aanslaat en dan zoek je een alternatief. Maar door het te blijven doen en daar constant mee bezig te zijn, kom je uiteindelijk bij resultaten die passen bij je eigen organisatie.” Ook adviseert hij buiten de gebaande paden te kijken. “Durf een lokale partij te betrekken die fantastisch bezig is met duurzaam ondernemen of met een product bezig is dat niet te verkrijgen is bij je totaalleverancier. Voer de druk op bij je totaalleverancier dat je het product opgenomen wilt hebben en vooral waarom. Bezoek die beurs waarvan je normaal denkt: wat moet ik daar? Ga er kijken, proeven, ervaren en testen. Je zult absoluut tegenvallers hebben. Als je 100 dingen geprobeerd hebt en je haalt er 3 positieve uit, dan heb je toch echt iets goeds gedaan. Laten we zorgen dat we onze bezoeker, collega en vooral onze patiënt, want daar draait het om in het ziekenhuis, positief in contact brengen met voeding, waardoor het verblijf op dat moment eruit gelicht wordt en dat ze zich even niet in het ziekenhuis voelen. Dat kun je echt met elkaar bereiken.”

Beluister ook de aflevering van de Preventie-podcast met Leonie Horne over Goede Zorg Proef Je en de aflevering met Menrike Menkveld, directeur van de Alliantie Voeding in de Zorg.

Preventie

Wil je meer informatie over Preventie? Word dan lid van de werkgroepen over preventie op Kennisnet. Leden van NVZ kunnen lidmaatschap aanvragen van Kennisnet voor gedetailleerde inhoudelijke informatie over onder andere dit onderwerp.